بهداشت حرفه ای و ایمنی
بهداشت حرفه ای و ایمنی
ايمني كار در فضاهاي بسته
وجود فضاهاي محصور و لزوم انجام عمليات شغلي در آنها از جمله مواردي است كه با وجود پيشرفت هاي علمي هنوز هم در بسياري از محيط هاي كاري ديده مي شود.
به طور كلي فضاي محدود به محيط شغلي اي اطلاق مي شود كه :
1- براي وارد شدن فرد و انجام كار در درون آن به اندازه كافي بزرگ است .
2- ابعاد ورودي يا خروجي آن محدود است.
3- براي انجام كار مداوم اين فضا طراحي نشده است.
4- از تهويه طبيعي مطلوبي برخوردار نيست.
كار در درون بويلر، كوره، سپتيك، تانك، سيلو، تونل، ظروف قيفي شكل، مخازن و موارد مشابه را فعاليت در درون فضاي محدود به حساب مي آورند.
مثالهاي از فضاهاي بسته :
1. مخازن
2. ورودي ها manhole
3. ديگهاي بخار
4. كوره ها
5. مجراهاي فاضلاب
6. سيلو ها
7. قيف ها
8. اطاقهاي كنترل برق
9. معادن زير زميني
10. داخل لوله ها وكانالها
11. مجاري سيستم هاي تهويه
12. تونل ها
13. انبار هاي مسقف مواد شيميايي
14. گودالها وچاله ها
مهمترين خطراتي كه شاغلين اين فضاها را تهديد مي كند عبارتند از :
• غلظت ا***يژن
• اتمسفرهاي سمي
• اتمسفرهاي قابل اشتعال
• خطرات مكانيكي
• خطرات الكتريكي
• درجه حرارت هاي نامناسب
• خطرات متفرقه
غلظت ا***يژن :
حداقل ميزان ا***يژن براي ادامه بقا و فعاليت 5/19 درصد است. با كاهش غلظت به تدريج علايم سوء آن در قالب، تنزل توانايي فرد براي ادامه كار، كاهش هوشياري، كاهش قدرت قضاوت و بيهوشي رخ مي دهد. با رسيدن غلظت ا***يژن به حد 4 تا 6 درصد فرد در عرض 40 ثانيه به حالت كما مي رود و جان خود را از دست مي دهد.
افزايش غلظت گاز ا***يژن به بالاي 5/23 درصد بر ميزان ا***يداسيون مي افزايد و علاوه بر آنكه فرد را در معرض مسموميت با ا***يژن قرار مي دهد، بر احتمال احتراق و انفجار مي افزايد.
اتمسفرهاي سمي :
از مواد سمي كه ممكن است در اين فضاها وجود داشته باشد مي توان به موادي نظيرCO و H2S و فيوم هاي جوشكاري اشاره كرد.آلاينده هاي ياد شده در غلظت هاي بالاتر از حدود استاندارد قادر به تهديد سلامت شاغلين در اين نوع فضاها مي باشند. براي مثال گاز CO در غلظت بالا و ppm200 در كمتر از يك ساعت باعث مرگ خواهد شد. اين غلظت در مورد گاز H2S در حدود ppm1000 است كه در مدت زمان چند دقيقه باعث مرگ فرد مي شود.
مهمترين منابع ايجاد كننده اتمسفرهاي سمي در فضاهاي محدود عبارتند از :
محصولات ذخيره شده شامل گازهاي آزاد شده پس از عمليات تميزكاري و مواد جذب شده در ديواره ها نوع فعاليت هاي انجام شده
اتمسفرهاي قابل اشتعال :
وجود بخارات و گازهاي قابل اشتعال مانند هيدروژن، متان، استيلن، پروپان، بخارات بنزين و ساير هيدروكربن ها در فضاي بسته مي تواند با رساندن غلظت گازهاي قابل اشتعال به حد پائين اشتعال، سطح ايمني را به شدت تقليل دهد. ابزارهاي برقي دستي، انجام عملياتي نظير جوشكاري، و برشكاري و يا استعمال دخانيات توسط كاركنان از منابع احتمالي شعله براي شروع حريق يا انفجار مي باشد.
تعاريف :
•حد پايين انفجار L.E.L
•حد بالاي انفجار U.E.L
•حد تماس زماني بلند مدت 8 ساعته LTEL
•حد تماس زماني كوتاه مدت15 دقيقه STEL
گاز فرمول LEL UEL
هيدروژن H2 4 75.6
متان CH4 5 15
اتان C2H6 3 15.5
پروپان C3H8 2 9.5
بوتان C4H10 1.5 8.5
استيلن C2H2 2.0 82
اتيلن C2H4 2.7 34
مثال براي متان
حد پايين انفجار براي متان 5% است يعني اگر گاز متان با 95% هوا مخلوط شود و در معرض حرارت باشد قابليت انفجار دارد
حد بالاي گاز متان UEL معادل 15% مي باشد كه اگر با 85%هوا مخلوط شود و در معرض حرارت باشد قابليت انفجار دارد
كمترين حد قابل انفجارLEL
بيشترين حد قابل انفجار UEL
مثالهايي از تست گاز در فضاي بسته :
گاز ورود بدون استفاده
از تجهيزات تنفسي ورود با استفاده
از تجهيزات تنفسي مناسب ورود مطلقا ممنوع
تا purge كامل و آزمايش مجدد
L.E.L <1 % 1 to 10 % >10 %
H2s <1 ppm 1 to 20 ppm >20 ppm
co < 1 ppm 1 to 250 ppm > 250 ppm
علائم ناشي از قرار گرفتن در اتمسفر با ا***يژن كم :
غلظت علائم
19.5% حداقل ميزان ا***يژن قابل قبول
15-19% كاهش قدرت فعاليت و عدم هماهنگي در حركات
12-14% افزايش تعداد تنفس وقدرت تشخيص كم
10-12% افزايش تعداد نفسها وضربا ن قلب و آبي شدن رنگ لبها
8-10% از دست دادن قدرت تفكر ضعف شديد حالت تهوع استفراغ وبيهوشي
6-8% در 8 دقيقه مرگ در 6 دقيقه 50% احتمال زنده ماندن و4-5 دقيقه امكان احيا وجود دارد
4-6% در 40 ثانيه كما بيهوشي ومرگ
خطرات مكانيكي :
بريدگي، خراشيدگي، برخورد با اشياء، لغزش و سقوط ازجمله عوارضي است كه به كرات دامنگير شاغلين فضاهاي محدود مي شود. عواملي نظير جانمايي فضا، ماهيت كار، محدوديت كاربرد برخي تجهيزات به همراه شرايط فيزيكي نامساعد از قبيل روشنايي نامناسب بر فراواني و شدت عوارض فوق مي افزايد.
خطرات الكتريكي :
عدم استفاده از ابزارهاي برقي ايمن، معيوب بودن ابزارهاي برقي، مجهز نبودن تجهيزات برقي به سيستم ارت، بالا بودن درصد رطوبت نسبي يا خيس بودن محيط كار از جمله شرايط مساعد كننده براي خطرات الكتريكي مي باشند.
درجه حرارت هاي نامناسب :
از خصوصيات فضاهاي محدود محسوب مي شود. علاوه براينكه سلامتي شاغلين را تهديد مي نمايد، به افزايش بروز رفتارهاي ناايمن در بين آن ها نيز كمك مي كند. رطوبت نسبي بالا به همراه انجام عملياتي نظير جوشكاري و برشكاري، تهويه هاي نامناسب و استفاده از انواع تجهيزات حفاظت فردي به افزايش بيش از حد درجه حرارت و غير قابل تحمل شدن آن كمك مي كند. لازم به يادآوري است اين خطر ممكن است در بعضي از فضاها به صورت سرماي بيش از حد نمود پيدا كند.
خطرات متفرقه :
جريان هاي ناگهاني مايعات، آب گرفتگي، عوامل زيان آور بيولوژيكي و تراز بالاي صدا به خاطر انعكاس هاي متعدد آن، ازجمله خطراتي هستند كه سلامتي شاغلين اينگونه فضاها را به شدت تهديد مي كنند. به كارگيري اصول ايمني ويژه در اينگونه فضاهاي كاري لازم است. - از نقطه نظر اتخاذ تدابير ايمني، اين فضاها به دو دسته فضاهاي نيازمند مجوز كار و بدون نياز به مجوز كار تقسيم مي شوند. كار در فضاهاي بسته نيازمند مجوز كار است و جزو عمليات خطرناك محسوب مي شود.
ورود و شروع كار در اين فضاها نيازمند به اخذ مجوز از واحدهاي مسئول است.
اطلاعات مورد نياز در فرم مجوز ورود به فضاي بسته شامل :
- تاريخ، مكان و نام فضاي محدود
- هدف از ورود و خطرات شناسايي شده
- طول مدت اجازه به كار
- مشخصات افرادي كه وارد فضا مي شوند و دستياران و سرپرستان آنها
- نتايج تست هوا
- اقدامات حفاظتي اي كه بايد انجام گيرد
دستورالعمل ورود به فضاهاي محدود كه نيازمند مجوز كار هستند بايد موارد زير را پوشش دهد :
1- ايزوله كردن فضا
2- تهويه فضا
3- بازنگري مراحل كار
4- تكميل فرم مجوز
5- تست اتمسفر فضاهاي كار
6- ورود به فضا
ايزوله كردن فضا :
- كليه دريچه هاي خطرناك را مسدود كنيد
- فضا را تخليه كنيد
- از قفل ها و علايم هشدار دهنده استفاده نماييد
- فضا را از مواد اضافي و غير ضروري پاك كنيد
تهويه فضا :
- از تهويه مكانيكي استفاده نماييد
- شدت تهويه حداقل چهار حجم فضا در هر ساعت باشد
- از آلوده نبودن هواي جايگزين اطمينان حاصل كنيم
بازنگري مراحل كار :
- انتخاب افراد، دستياران و سرپرستان را بررسي كنيد
- خطرات ورود به فضاي بسته و عمليات آن را بازنگري كنيد
- تجهيزات حفاظت فردي ضروري را بررسي كنيد
- دستورالعمل امداد و نجات را بازنگري كنيد
تكميل فرم مجوز :
- قبل از ورود به فضاي بسته، فرم مجوز به صورت صحيح و كامل تكميل شود
- فرم به امضاي سرپرست رسيده باشد
- بر مهلت 12 ساعتي مجوز تأكيد شود
- پس از پايان كار فرم به واحد ايمني بازگردانده شود
- مجوزهاي باطل شده حداقل براي يك سال نگهداري شود
تست اتمسفر فضاي كار :
- كنترل غلظت گاز ا***يژن ( بالاي 5/19 و زير 5/23 درصد )
- كنترل غلظت گازهاي قابل احتراق ( كمتر از 10% LEL )
- كنترل گازهاي سمي
لازم به ذكر است در صورتي كه غلظت هر كدام از گازهاي مورد اشاره از حدود تعريف شده تجاوز كند، لازم است كاركنان به سرعت از فضاي كار خارج شوند و پيش از بازگشتن غلظت به حد ايمن، به محيط كار وارد نشوند.
ورود به فضا :
- در طول كار بايد يك دستيار در نزديك ورودي فضا حضور داشته باشد
- ورود و خروج به فضا بايد ثبت شود
مسئوليت هاي كارگران، دستياران و سرپرستان فضاهاي بسته به شرح زير مي باشد :
كارگران :
- ***ب اطمينان از تهويه، ايزوله سازي و تخليه در راستاي كار ايمن
- خروج سريع از فضاي بسته
- آشنايي با كار و دستورالعمل هاي عملياتي و استفاده از وسايل حفاظت فردي
دستياران :
- پايش كارگران در هنگام ورود و عمليات و خروج و كمك به آنها در شرايط لازم
- پايش اتمسفر محيط كار، قبل از ورود و هنگام كار
- كنترل دسترسي به فضا
- ارزيابي خطرات اطراف فضا و اتخاذ اقدامات كنترلي
- خبر كردن گروه هاي امداد و نجات
سرپرستان :
- ***ب اطمينان از فراهم شدن حفاظت هاي مناسب
- حمايت از دستياران در كنترل دسترسي به فضاهاي بسته