ارگونومی
ارگونومی
Ergonomics به كاربردن اطلاعات علمی درباره انسان در طراحی اشیاء، نظامها و محیطهای مورد استفاده انسان میباشد.
در تعریفی می توان گفت كه هدف ارگونومی طراحی وسایل سیستم های فنی و وظایف برای افزایش و بهبود ایمنی. بهداشت و سلامت و راحتی كارایی انسان است.
ارگونومی دانشی چند رشتهای (Multi Disciplinary) است كه اطلاعات مربوط به ظرفیتهای هر انسان (توانایی ها، محدودیت ها و ظرفیتهای فیزیكی و روانی) را گردآوری كرده و آنها را درطراحی مشاغل (كار)، محصولات، سیستم های در ارتباط با انسان، مكانهای كار و تجهیزات با هدف پیشگیری ازبروز مسایل و مشكلات، و آسیب های مربوط به سلامتی و بهبود و بهینه سازی كارائی، بهره وری و كیفیت بكار میبرد.
ارگونومی بهعنوان رشتهای از علوم كه با بدست آوردن بهترین ارتباط میان كارگران و محیط كاری شان، مرتبط است تعریف میشود. ارگونومی با ارزیابی قابلیتها و محدودیتهای انسان (بیومكانیك و آنتروپومتری)، استرسهای كاری و محیطی (فیزیولوژی كار و روانشناسی صنعتی)، نیروهای استاتیك و دینامیك روی بدن انسان (بیومكانیك)، احتیاط (روانشناسی صنعتی)، خستگی (فیزیولوژی كار و روانشناسی صنعتی)، طراحی و آموزش و طراحی ایستگاه كاری و ابزارها (آنتروپومتری و مهندسی)، سر و كار دارد. بنابراین ارگونومی از خیلی از علوم و مهندسی تشكیل یافته است شاید بهترین و خلاصه ترین تعریف برای ارگونومی "علم تطابق انسان و محیط كار(ماشین و...)" باشد
در ارگونومی عوامل متعددی نقش دارند كه عبارتند از:
- وضعیت و حركات
- اطلاعات و عملیات
- كنترل ها
- وظایف و مشاغل
- عوامل موجود در محیط كار تا حد زیادی میزان ایمنی،سلامتی و بهداشت،راحتی و كارایی در كار و زندگی روزمره را تعیین می كنند
- كار و انسان دو جزء اصلی و تفكیك ناپذیر هستی است كه به گونه ای متناسب با یكد یگر برنامه ریزی شوند
ارگونومی می تواند در حل بسیاری از مشكلات اجتماعی مرتبط با ایمنی ،بهداشت و راحتی و كارآیی موثر باشد.
اتفاقات روزانه مانند حوادث ناشی از كار،ترافیك و یا حوادث خانگی را می توان به نسبت فجایعی چون سوانح ناشی از جرثقیل ها(در صنعت )،سوانح هوایی و یا سوانح هسته ای اغلب با خطاهای انسانی مرتبط دانست .
اهمیت اجتماعی ارگونومی :
با تحلیل این سوانح مشخص می گردد كه عامل آن ها اغلب ارتباط ضعیف و ناكافی بین متصدیان و شغل ایشان بوده است.در هنگام كار و محیط زندگی روزانه،می توان با توجه بیشتر به توانایی ها و محدودیت های انسانی احتمال وقوع حوادث را كاهش داد.
بسیاری از موقعیت ها در زندگی روزانه و كار، برای سلامتی انسان خطرناك اند. در كشورهای غربی ،بیماری های ماهیچه ای استخوانی (كمر درد) و بیماریهای روحی (مثل بیماریهای ناشی از فشارهای عصبی)مهم ترین عوامل غیبت های ناشی از بیماری و از كار افتادگی شغلی هستند.
قسمتی از این عوامل را می توان به طراحی نامناسب تجهیزات،سیستم های فنی و مشاغل مربوط دانست. در این جا نیز ارگونومی می تواند با بهبود شرایط محیط كار این مشكلات را كاهش دهد
در طراحی سیستم های پیچیده فنی مهندسی مانند تاسیسات تولید،تاسیسات انرژی هسته ای و هواپیما ، ارگونومی یكی از عوامل مهم طراحی برای كاهش خطاهای انسانی است.
نگرش ارگونومی:
نگرش ارگونومی با تمامی برنامه های طراحی یا خرید قابل انطباق است. در چنین نگرشی تنها به كاریرد منظم اصول ارگونومی نیاز است
برای داشتن یك محیط مناسب نیاز است كه از مشورت و همكاری سایر متخصصین نیز بهره مند گردد كه این موارد در نظر گرفته می شود :
-انتخاب یك محصول تجاری برای خرید
-بهبود محصول
-طراحی یك محصول یا سیستم جدید
-تنظیم محیط كار فردی
-نوسازی یك شغل یا محیط كار،برای مثال بعد از ماشینی كردن آن
-طراحی كامل یك كارخانه
-در اجرای برنامه های ارگونومی مواردی را كه می توان در نظر گرفت عبارتند از :
-نصب و بررسی
-طراحی محیط كار آموزش كاربران و پیشتیبانی از ایشان
-تغییرات سازمانی
-پذیرش محصول یا سیستم جدید
با توجه به اینكه محیط نیز ممكن است بر روی كار و انسانی اثر گذارد, در اینجا مناسب است عواملی كه ناشی از نوع كار و وظیفه نبوده (عوامل خارجی ) , اما اثر شایان توجهی بر عملكرد كار و رضایت شغلی دارند كه این عوامل عبارتنداز:
- صدا و ارتعاش
- گرما و سرما
- چرخه كار _استراحت
- عوامل سازمانی
ریسك فاكتورهای ارگونومی متاثر بر روی سه منطقه :
1- كارگر
2- محیط
3- شغل
ریسك فاكتور مرتبط به كارگر و متاثر بر روی سلامتی آن :
فیزیكی ،روانی ، نامرتبط با وظیفه مورد محوله
ریسك فاكتورهای مرتبط با شغل و وظیفه مورد محوله عبارتند از:
پروسه كار و تجهیزات مورد استفاده طراحی ایستگاههای كار سبب ایجاد ریسك فاكتور می نماید.
ریسك فاكتور مرتبط با محیط عبارتند از :
عوامل فیزیكی و شیمیایی روانی و شرایط جوی محیط كار سبب ایجاد ریسك فاكتور می نماید